Święta Boża Rodzicielka Maryja - uroczystość 1 stycznia

Co Kościół celebruje 1 stycznia?

Pierwszy stycznia pozostaje całkowicie zanurzony w tajemnicy Bożego Narodzenia. W Betlejem Kościół kontempluje Słowo, które stało się ciałem, natomiast osiem dni później jeszcze wyraźniej stawia pytanie o tożsamość Dziecka narodzonego z Maryi.

Odpowiedź wiary chrześcijańskiej brzmi: Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem. Nie jest człowiekiem, z którym Bóg zjednoczył się dopiero w późniejszym momencie, ani dwiema osobami istniejącymi obok siebie. Jest jednym i tym samym odwiecznym Synem Ojca, który przyjął ludzką naturę i rzeczywiście narodził się z Maryi.

Właśnie dlatego Kościół nazywa Ją Bożą Rodzicielką. Tytuł ten nie oznacza, że Maryja dała początek Bóstwu Chrystusa. Syn Boży istnieje odwiecznie i nie ma początku. Maryja stała się Jego Matką dlatego, że odwieczny Syn naprawdę przyjął z Niej ludzką naturę, został poczęty w Jej łonie i narodził się jako człowiek.

Boże macierzyństwo Maryi nie jest więc dodatkiem do nauki o Chrystusie. Pomaga precyzyjnie wyrazić, kim On jest.

Co oznacza tytuł „Boża Rodzicielka”?

Greckie słowo Theotokos oznacza „Bożą Rodzicielkę” lub „Tę, która zrodziła Boga”. Tytuł był używany przez chrześcijan już w starożytności, ale szczególnego znaczenia nabrał podczas sporów dotyczących osoby Jezusa Chrystusa.

Problem nie dotyczył przede wszystkim samej Maryi. Chodziło o znacznie głębsze pytanie: czy Jezus narodzony z Maryi jest od początku jednym i tym samym Synem Bożym, czy też należy w Nim oddzielić człowieka Jezusa od Boskiego Słowa?

Kościół wyznał, że Jezus Chrystus jest jedną Osobą Boską posiadającą dwie natury - Boską i ludzką. Skoro więc Maryja urodziła Jezusa Chrystusa, a Jezus Chrystus jest prawdziwie Bogiem, może być prawdziwie nazywana Matką Boga.

Nie oznacza to oczywiście, że Maryja jest źródłem Boskiej natury Jezusa. Macierzyństwo odnosi się do osoby: matka nie rodzi „natury”, lecz osobę. Maryja jest Matką Jezusa Chrystusa, a Jezus Chrystus jest odwiecznym Synem Bożym, który stał się człowiekiem.

Sobór Efeski i tytuł Theotokos

Przełomowe znaczenie miał Sobór Efeski w 431 roku. Potwierdzając tytuł Theotokos, Kościół nie ustanawiał nowego przekonania dotyczącego Maryi, lecz bronił wiary w jedność osoby Chrystusa.

Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina naukę Soboru, według której Słowo, jednocząc ze sobą w swojej osobie ciało ożywione rozumną duszą, stało się człowiekiem. Człowieczeństwo Chrystusa nie posiada więc własnego, odrębnego podmiotu osobowego - należy do Boskiej Osoby Syna.

W tym właśnie sensie Maryja jest Bożą Rodzicielką. Tytuł maryjny okazuje się jednocześnie jednym z najkrótszych wyznań wiary w prawdziwe Wcielenie.

Boże macierzyństwo Maryi w Piśmie Świętym

Pismo Święte nie posługuje się słowem Theotokos jako ustalonym tytułem Maryi, ale zawiera prawdę, którą Kościół później wyraził tym określeniem.

Łk 1,26-38 - Syn Najwyższego

Podczas zwiastowania anioł zapowiada Maryi narodzenie Syna, który będzie nazwany Synem Najwyższego. Jego poczęcie dokona się za sprawą Ducha Świętego, a Ten, który się narodzi, zostanie nazwany Synem Bożym.

Ewangelia od początku łączy więc prawdziwe ludzkie narodzenie Jezusa z Jego Boską tożsamością. Maryja nie poczyna człowieka, który dopiero później zostanie przyjęty przez Boga. Ten, którego nosi w swoim łonie, jest Synem Bożym przyjmującym prawdziwe człowieczeństwo.

Łk 1,39-45 - „Matka mojego Pana”

Podczas nawiedzenia Elżbieta, napełniona Duchem Świętym, pyta Maryję: „A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie?”.

Kościół odczytuje te słowa w świetle całej tajemnicy Wcielenia. Maryja jest Matką Jezusa, którego Elżbieta nazywa swoim Panem, a Jej macierzyństwo od początku pozostaje związane z wyjątkową tożsamością Syna.

Ga 4,4-7 - „Bóg zesłał swojego Syna, zrodzonego z niewiasty”

Drugie czytanie liturgii 1 stycznia należy do najbardziej zwięzłych nowotestamentalnych opisów Wcielenia. Święty Paweł pisze, że gdy nadeszła pełnia czasu, Bóg zesłał swojego Syna, zrodzonego z niewiasty.

Najpierw mówi o Synu, którego posyła Bóg, a następnie o Jego narodzeniu z kobiety. Odwieczny Syn naprawdę wszedł w ludzką historię i przyjął nasze człowieczeństwo.

Dalsza część tekstu pokazuje również, po co się to dokonało: aby człowiek mógł otrzymać przybrane synostwo i wołać do Boga „Abba, Ojcze”.

Łk 2,16-21 - Maryja, pasterze i imię Jezus

Ewangelia uroczystości prowadzi ponownie do Betlejem. Pasterze odnajdują Maryję, Józefa i Dziecię, a Maryja zachowuje wydarzenia w swoim sercu i je rozważa.

Fragment kończy się ósmym dniem po narodzeniu, kiedy Dziecku zostaje nadane imię Jezus.

To właśnie ten tekst pokazuje, jak mocno uroczystość 1 stycznia związana jest z Bożym Narodzeniem. Maryja pozostaje w centrum sceny, ale całe Jej macierzyństwo prowadzi ku Synowi i Jego tajemnicy.

Dlaczego uroczystość obchodzimy 1 stycznia?

Pierwszy stycznia jest ósmym dniem po Narodzeniu Pańskim i od najdawniejszych czasów pozostawał w liturgii rzymskiej związany z wydarzeniami opisanymi w Ewangelii św. Łukasza.

Ósmego dnia po narodzeniu Jezus został obrzezany i otrzymał imię. Przez długi czas właśnie ten motyw był szczególnie widoczny w liturgicznym obchodzie 1 stycznia.

Po reformie kalendarza rzymskiego podkreślono w tym dniu Boże macierzyństwo Maryi, zachowując jednocześnie ścisły związek uroczystości z Oktawą Narodzenia Pańskiego. Paweł VI wyjaśniał, że pierwszy dzień roku ma kierować uwagę na udział Maryi w tajemnicy zbawienia, a przez Nią na narodzonego Chrystusa.

Dlatego liturgia 1 stycznia łączy kilka tematów, które wzajemnie się dopełniają: narodzenie Syna Bożego, macierzyństwo Maryi, nadanie Jezusowi imienia oraz modlitwę o pokój. Nie są to przypadkowo zestawione wątki. Wszystkie wyrastają z jednej tajemnicy Wcielenia.

Jak Kościół celebruje 1 stycznia?

Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi ma rangę uroczystości, a kolorem liturgicznym jest biały. W Polsce należy do świąt nakazanych, dlatego wierni mają obowiązek uczestnictwa we Mszy Świętej, chyba że zachodzi poważna przyczyna zwalniająca z tego obowiązku.

Liturgia słowa prowadzi od błogosławieństwa i pokoju do tajemnicy Wcielenia oraz naszego przybranego synostwa.

Pierwsze czytanie: Lb 6,22-27 To znane błogosławieństwo Aaronowe, zawierające prośbę, aby Bóg zwrócił ku człowiekowi swoje oblicze i obdarzył go pokojem.

Psalm 67 Modlitwa rozszerza perspektywę na wszystkie narody, które mają poznać drogi Boga i Jego zbawienie.

Drugie czytanie: Ga 4,4-7 Święty Paweł mówi o Synu Bożym „zrodzonym z niewiasty”, dzięki któremu sami możemy stać się przybranymi dziećmi Boga.

Ewangelia: Łk 2,16-21 Pasterze przychodzą do Betlejem, Maryja zachowuje wydarzenia w sercu, a ósmego dnia Dziecko otrzymuje imię Jezus.

W ten sposób cała liturgia zachowuje wyraźnie chrystologiczny charakter. Maryja jest czczona właśnie jako Matka Tego, który przyszedł na świat dla naszego zbawienia.

1 stycznia i Światowy Dzień Pokoju

Pierwszego stycznia Kościół obchodzi również Światowy Dzień Pokoju, ustanowiony przez Pawła VI i po raz pierwszy obchodzony w 1968 roku.

Nie jest to odrębna uroczystość liturgiczna ani świecki temat dołączony do maryjnego święta. Motyw pokoju bardzo naturalnie wyrasta z liturgii dnia: błogosławieństwo z Księgi Liczb kończy się prośbą o pokój, a Ewangelia prowadzi do Jezusa, którego narodzenie chrześcijańska tradycja od początku łączy z pokojem przyniesionym przez Boga.

Rozpoczynając nowy rok kalendarzowy, Kościół nie ogranicza się więc do życzenia pomyślności. Modli się o pokój zakorzeniony w prawdzie, sprawiedliwości, pojednaniu i nawróceniu człowieka.

Jak świadomie przeżyć tę uroczystość?

Pierwszy dzień roku łatwo zredukować do symbolicznej granicy w kalendarzu, noworocznych planów i postanowień. Liturgia proponuje inną perspektywę: rok rozpoczyna się nie od skupienia na sobie, lecz od Eucharystii i od spojrzenia na Chrystusa.

Można tego dnia powierzyć Bogu to, czego się spodziewamy, ale także to, czego nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Modlitwa nie musi być próbą zapewnienia sobie spokojnego roku. Może być prostym aktem zaufania, że również w trudnościach chcemy pozostać blisko Boga.

Szczególnego znaczenia nabiera również modlitwa o pokój - nie tylko w wymiarze wielkich konfliktów i wojen, ale także tam, gdzie jego brak dotyka naszego codziennego życia: w rodzinie, relacjach, wspólnocie czy własnym sercu.

Maryja ukazana w Ewangelii 1 stycznia daje jeszcze jeden ważny wzór. Święty Łukasz mówi, że zachowywała wydarzenia i rozważała je w swoim sercu. Nie oznacza to biernego przyjmowania wszystkiego bez refleksji. Jej postawa jest postawą człowieka, który nie musi natychmiast rozumieć całego swojego życia, ale potrafi przeżywać je przed Bogiem i cierpliwie odkrywać jego sens.

Boża Rodzicielka i tajemnica Wcielenia

Uroczystość 1 stycznia dobrze pokazuje, dlaczego autentyczna pobożność maryjna nie zatrzymuje się na Maryi. Kościół nazywa Ją Bożą Rodzicielką dlatego, że chce bardzo jasno wyznać prawdę o Jej Synu. Dziecko narodzone w Betlejem jest odwiecznym Synem Ojca. Ten, który potrzebuje opieki swojej Matki i wzrasta jak każde ludzkie dziecko, jest jednocześnie prawdziwym Bogiem.

Właśnie dlatego Boże macierzyństwo Maryi należy do samego serca tajemnicy Wcielenia. Pierwszego stycznia Kościół pozostaje więc przy żłóbku jeszcze przez chwilę, ale patrzy na niego z większą teologiczną precyzją. Czci Matkę, aby jeszcze wyraźniej wyznać, kim jest Jej Syn.